Binnenkijken in een integratiecursus


Er wordt vaak gesproken over het belang van normen en waarden in het integratieproces, maar wat betekent dit in de praktijk? 
Wat zijn de fundamenten uit onze samenleving, en hoe gaan nieuwkomers daarmee om? Sommige vluchtelingen zijn van oordeel dat een integratiecursussen niet over integratie gaan. Eén vraag ligt iedereen op de lippen: wat is de waarde van deze lessen?

We trokken onze stoute schoenen aan en besloten een integratiecursus bij te wonen. Abdeslam El Ghamri bleek bereid de deuren van zijn inburgeringsklas open te zetten. RefuTales mocht de les rond de Belgische normen en waarden meevolgen. Op die manier konden we de reacties van de cursisten uit eerste hand vernemen. Oordeel vooral zelf.

Nieuwsgierige blikken

Toen Cornelius Roemer en ikzelf de integratiecursus klas binnen wandelden, werden we met nieuwsgierige blikken onthaald.

De gezichten van de cursisten spraken boekdelen: ‘wie waren deze westerlingen?’ en ‘wat deden zij in een – in het Arabisch gedoceerde – integratiecursus?’. We namen een plaatsje achterin het lokaal.

Er werden hartelijke begroetingen uitgewisseld. Iedereen bleek elkaar te kennen. Dat was niet verwonderlijk: de klas telt een 15-tal leden die regelmatig bijeenkomen. Abdeslam lichtte kort toe dat RefuTales een bijzondere interesse heeft in het leven van vluchtelingen in Europa. Dat bleek voldoende. Stuk voor stuk glimlachten ze ons bemoedigend toe. “Zeer goed!” mompelde iemand.

“Voor jullie is democratie heel gewoon”

Er werd een aanwezigheidslijst doorgeven, waarop iedereen zijn handtekening plaatste. Mijn buur schoof de lijst met een overdreven gebaar voor mijn neus. Hij knipoogde. Dit zorgde voor de nodige hilariteit. De cursisten waren duidelijk in hun nopjes.

Ze stelden zich één voor één in het Nederlands voor. Het merendeel was afkomstig uit Syrië, maar er waren ook andere nationaliteiten present (zoals enkele Palestijnen en Irakesen). Ze vertelden dat ze samen met hun leraar het Belgische parlement hadden bezocht. Dat was een fantastische ervaring. “We hebben dat nooit in ons eigen land gezien!” riep een man enthousiast uit.

Toen ik antwoordde dat ik het parlement ook nog nooit bezocht heb, schoten ze in de lach. De enthousiasteling had meteen een repliek klaar: “Voor jullie is democratie heel gewoon. Voor mij was het een hoogdag. Ik zal het nooit vergeten.”

Welke waarden en normen?

Nadat we hadden kennisgemaakt, ging de les van start. Het zou drie uur duren, inclusief pauze. De voertaal was (grotendeels) Arabisch: taal- en integratielessen zijn van elkaar gescheiden. Het is weliswaar mogelijk om de cursus in het Nederlands te volgen, maar deze klas opteerde voor hun moedertaal. Dat maakt alles een stuk toegankelijker. Mijn buur, degene die me de aanwezigheidslijst voorschotelde, was zo vriendelijk om alles op fluistertoon naar het Engels te vertalen.

Abdeslam begon met het ‘theoretische deel’ waarbij hij de basiswaarden- en normen in het Arabisch op het bord schreef. Hij liet de groep de vertalingen in het Nederlands verzorgen: ‘burgerschap, solidariteit, gelijkheid, respect, vrijheid’.

Vervolgens ging hij dieper in op elk onderwerp aan de hand van voorbeelden. Dit gebeurde heel interactief. Zowat iedereen deed zijn zegje. Zo werd bijvoorbeeld de vrijheid van geloof aangehaald. “Ook wie niet gelooft, heeft vrijheid. In sommige landen word je vervolgd als je geen geloof -of niet het juiste geloof- hebt, maar hier niet. Iedereen is vrij om te geloven wat hij/zij wil”, klonk het. Hier werd weinig commentaar op gegeven.

“In mijn land zijn de mensen veel minder gehaast!”

Toen Abdeslam vertelde dat Belgen het zeer belangrijk vinden om op tijd te zijn, zuchtte één van de Syriërs diep. “Dat is het enige waar ik het moeilijk mee heb”, zei hij schouderophalend, “in mijn land zijn de mensen veel minder gehaast!” De rest bulderde van het lachen.

Sommige cursisten penden alles ijverig neer, terwijl anderen gewoon luisterden. Dit viel henzelf ook op. Eén man stootte een andere aan. “Waarom schrijf je niets op?”, vroeg hij luid genoeg zodat iedereen hem kon horen. “Dat hoeft niet, ik heb alles in mijn hoofd!” was het laconieke antwoord.

“In België wordt homoseksualiteit aanvaard”, legde Abdeslam uit, “Homokoppels zijn volledig gelijkwaardig. Twee mannen kunnen huwen en twee vrouwen ook. Zij kunnen eveneens kinderen adopteren.”

“Weten jullie wat de huwelijksleeftijd is?” De cursisten klonken als één stem: “Achttien!” Dit was een onderwerp waar ze uitgebreid over wilden discussiëren. Iedereen was afkerig tegen kindhuwelijken. “Dat is een grote misconceptie”, verklaarde iemand, “In de meeste Arabische landen zijn kindhuwelijken strikt verboden. De gemeenschap kijkt ook neer op partners met een groot leeftijdsverschil. Vroeger was dit niet zo, maar dat begint te veranderen”.

“Een jong meisje mag met me trouwen, van mij mag ze spelen!”

Een andere cursist pikte hierop in door te benadrukken dat het huwelijk verplichtingen met zich meebrengt. “Trouwen met een jong meisje kan niet zomaar”, benadrukte hij, “misschien wil ze nog spelen”. De groep knikte instemmend. Eén man bleek dit best grappig te vinden: “Laat ze maar met me trouwen, van mij mag ze spelen!” Toen mijn buur dit vertaalde, viel mijn mond open. Ik wist niet hoe ik hierop moest reageren. De anderen ook niet, zo bleek, de meesten vervielen in een ongemakkelijk gegrinnik.

Mannen versus vrouwen

Bij de ‘vrijheid van kledij’ vroeg een cursiste of vrouwen graag korte rokken dragen, of dat zij dit doen om aandacht van mannen te krijgen. Haar stem liet geen waardeoordeel blijken. Het antwoord van Abdeslam moet ik schuldig blijven (mijn buurman-vertaler was volop aan het noteren).

Het sloot alleszins naadloos aan bij het volgende onderwerp: ‘fluiten naar vrouwen’. Van de powerpoint was af te lezen dat sommige vrouwen dit leuk vinden en andere niet. Abdeslam sprak mij aan: “Klopt dat, Dorien?”

Hier werd ik even ongemakkelijk van. “Ik kan niet voor iedereen spreken, maar ik vind het alleszins niet leuk.” antwoordde ik onthutst. Participeren aan de gesprekken in een integratiecursus is nog niet zo simpel! Hij knikte. “Ja, ik denk dat de meeste vrouwen het niet leuk vinden om nagefloten te worden.”

“In de meeste Arabische landen zijn vrouwen gelijk voor de wet, maar niet in de praktijk.”

Toen Abdeslam over de gelijkheid van mannen en vrouwen begon, verschenen er verschillende handen in de lucht. Iemand wilde weten of vrouwen altijd al gelijk aan mannen zijn geweest. Abdeslam schudde zijn hoofd: “Helemaal niet. Vrouwen hebben zelfs pas na de 2e wereldoorlog stemrecht gekregen.” Eén van de cursisten pikte hierop in: “In de meeste Arabische landen zijn vrouwen gelijk voor de wet, maar niet in de praktijk. Het is vooral de cultuur dat nog een probleem is.”

Er verscheen een slide waarop ‘abortus’ te lezen was. Hier werden talrijke vragen over gesteld. Zo wilden de cursisten weten of er een limiet was tot wanneer er abortus kan worden gepleegd, alsook wat de rechten van de vader zijn. Ze vroegen zich af hoe deze grenzen worden gesteld: “Is dit wettelijk vastgelegd, of eerder een sociale norm?” Het viel me op dat iedereen een open geest had. Ze waren oprecht geïnteresseerd in hoe alles er bij ons aan toegaat.

“In een informele context speelt het geslacht wel een rol.”

Tot slot schetste Abdeslam de Belgische gebruiken om elkaar te groeten: “Als je iemand niet goed kent, geef je hem of haar een hand, ongeacht hun geslacht. In een informele context speelt het geslacht wel een rol. Twee vrouwen geven elkaar een kus, een man en een vrouw ook. Twee mannen echter niet. Zij geven elkaar een hand.” Ik fronste mijn wenkbrauwen. Waarom maken wij in België eigenlijk een onderscheid qua geslacht? Ik had er geen verklaring voor. Terwijl ik hierover mijmerde, vulde een cursist de uitleg aan: “In Wallonië geven mannen elkaar wél een kus!” Hij had gelijk. Bizar. Ik stak mijn hand op: “En het aantal kussen verschilt per regio!” Er valt geen eind aan te knopen.

Afkijken in integratiecursus

Iedereen kreeg een invulblad, waarbij ze per kernwaarde (vrijheid, respect, …) drie concrete voorbeelden moesten geven. Dat bleek makkelijker gezegd dan gedaan. De meesten konden wel één of twee toepassingen bedenken, maar daarna zaten ze vast.

Verschillende cursisten wreven puffend door het haar. Het duurde niet lang vooraleer ze hun invulblaren onderling doorgaven, waarna ze elkaars antwoorden overschreven. Dit was heel herkenbaar: scholieren kijken graag af. Het voelde alsof ik opnieuw in het middelbaar zat. Abdeslam sloeg het tafereel glimlachend gade. “Het is geen toets of examen, de antwoorden mogen hetzelfde zijn”, verklaarde hij, “Ik spoor het juist aan om van elkaar te leren.”

Lees hier het vervolg van de les rond normen en waarden, waarbij de deelnemers aan de integratiecursus actief in discussie treden.


ABONNEER JE OP REFUTALES D.M.V. E-MAIL

Voer je e-mailadres in om je in te schrijven op deze blog en e-mailmeldingen te ontvangen van nieuwe berichten.


 

Related Posts